अनुक्रमणिका ८१-१२०

पाठ-क्रमाङ्कः सुभाषितम्
८१ विजेतव्या लङ्का चरणतरणीयो जलनिधिः ।
विपक्षः पौलस्त्यो रणभुवि सहाय्याश्च कपयः ।
तथाप्येको रामः सकलमवधीद्राक्षसकुलम् ।
क्रियासिद्धिः सत्त्वे भवति महतां नोपकरणे ॥
८२ वनानि दहतो वह्नेः सखा भवति मारुतः ।
स एव दीपनाशाय कृशे कस्यास्ति सौहृदम् ।।
८३ अश्वं नैव गजं नैव व्याघ्रं नैव च नैव च ।
अजापुत्रं बलिं दद्यात् देवो दुर्बलघातकः ।।
८४ अमंत्रमक्षरं नास्ति नास्ति मूलमनौषधम् ।
अयोग्यः पुरुषो नास्ति योजकस्तत्र दुर्लभः ॥
८५ न दैवमिति संचिन्त्य त्यजेदुद्योगमात्मनः ।
अनुद्यमेन तैलानि तिलेभ्यो नाप्तुमर्हति ।।
८६ योजनानां सहस्रं तु शनैर्गच्छेत्पिपीलिका ।
अगच्छन् वैनतेयो ऽ पि पदमेकं न गच्छति ।।
८७ सुश्रान्तो ऽ पि वहेद्भारं शीतोष्णं न च पश्यति ।
संतुष्टश्चरते नित्यं त्रीणि शिक्षेच्च गर्दभात् ।।
८८ स्तोकं स्तोकं ग्रसेद्-ग्रासं देहो वर्तेत यावता ।
गृहानहिंसन्नातिष्ठेद्-वृत्तिं माधुकरीं मुनिः ।। श्रीमद्भागवते ११-८-९ ।।
८९ अणुभ्यश्च महद्-भ्यश्च शास्त्रेभ्यः कुशलो नरः ।
सर्वतः सारमादद्यात् पुष्पेभ्य इव षट्-पदः ।। श्रीमद्भागवते ११-८-१०।।
९० ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्वि नावधीतमस्तु । मा विद्विषावहै ।
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः !
९१ मरणान्तानि वैराणि निवृत्तं नः प्रयोजनम् ।
क्रियतामस्य संस्कारो ममाप्येष यथा तव ।। श्रीरामायणे ।।६-१०९-२६।।
९२ यथा काष्ठं च काष्ठं च समायेतां महोदधौ ।
समेत्य च व्यपायेतां कालमासाद्य कञ्चन ।।१।।
एवं भार्याश्च पुत्राश्च ज्ञातयश्च धनानि च ।
समेत्य व्यवधावन्ति ध्रुवो ह्येषां विनाभवः ।।२।।
९३ आचिनोति च शास्त्रार्थान् आचारे स्थापयत्यपि ।
स्वयमाचरते यस्तु तमाचार्यं प्रचक्षते ॥
९४ बुभुक्षितैर्व्याकरणं न भुज्यते
पिपासितैः काव्यरसो न पीयते ।
न विद्यया केनचिदुद्ध्रृतं कुलं (अथवा – न छन्दसा केनचिदुद्ध्रृतं कुलं)
हिरण्यमेवार्जय निष्फलाः कलाः ।।भर्तृ.सं.६२५।।
९५ पथ्ये सति गदार्तस्य किमौषधिनिषेवणैः ।
पथ्येऽसति गदार्तस्य किमौषधिनिषेवणैः ॥१।।
अनधीते महाभाष्ये व्यर्था सा पदमञ्जरी ।
अधीते तु महाभाष्ये व्यर्था सा पदमञ्जरी ॥२।।
९६ सहसा विदधीत न क्रियाम् अविवेकः परमापदां पदम् ।
वृणते हि विमृश्यकारिणं गुणलुब्धाः स्वयमेव हि संपदः ॥ (किरातार्जुनीयम् २.३०)
९७ दानं भोगो नाशस्तिस्रो गतयो भवन्ति वित्तस्य।
यो न ददाति न भुङ्क्ते तस्य तृतीया गतिर्भवति ॥
९८ जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः ।
स हेतुः सर्वविद्यानां धर्मस्य च धनस्य च ।।
– चाणक्य नीति ~ १२-२९
९९ गुणेषु क्रियतां यत्नः किमाटोपैः भयंकरैः |
विक्रीयन्ते न घण्टाभिः गाव: क्षीरविवर्जिता: ||
१०० सम्पूर्णकुंभो न करोति शब्दम् ।
अर्धो घटो घोषमुपैति नूनम् ।
विद्वान् कुलीनो न करोति गर्वम् ।
गुणैर्विहीना बहु जल्पयन्ति ॥
१०१ सुभाषितानि about “Bad times do not last forever.”
१०२ नन्वात्मानं बहु विगणयन्नात्मनैवावलंबे |
तत्कल्याणि त्वमपि नितरां मा गमः कातरत्वम् |
कस्यात्यन्तं सुखमुपनतं दुःखमेकान्ततो वा |
नीचैर्गच्छत्युपरि च दशा चक्रनेमिक्रमेण || उत्तरमेघे ४६||
१०३ पूर्वं त्वयाप्यभिमतं गतमेवमासी-
च्छ्लाघ्यं गमिष्यसि पुनर्विजयेन भर्तुः ।
कालक्रमेण जगतः परिवर्तमाना |
चक्रारपङ्क्तिरिव गच्छति भाग्यपङ्क्तिः || स्वप्नवासवदत्तम् – प्रथमाङ्के ४||
१०४ सुखमापतितं सेव्यं दुःखमापतितं तथा |
चक्रवत्परिवर्तन्ते दुःखानि च सुखानि च ||
१०५ देहबुद्ध्या तु दासोऽस्मि, जीवबुद्ध्या त्वदंशकः ।
आत्मबुद्ध्या त्वमेवाहं इति मे निश्चिता मतिः ।।

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s