Learning Sanskrit by fresh approach – Lesson No. 70

Learning Sanskrit by fresh approach – Lesson No. 70

संस्कृतभाषायाः नूतनाध्ययनस्य सप्ततितमः (७०) पाठः ।

Just taking up a simpler सुभाषितम्  –

चतुरः सखि मे भर्ता यल्लिखति को न वाचयति ।
तस्मादप्यधिको मे यल्लिखति स्वयं न वाचयति ||

१ सन्धि-विच्छेदान् कृत्वा समासानां पदानि च दर्शयित्वा  |

चतुरः सखि मे भर्ता यत् लिखति कः न वाचयति ।
तस्मात् अपि अधिक: मे यत् लिखति स्वयं न वाचयति ||

२ समासानां विग्रहाः शब्दानां व्युत्पत्तयः विश्लेषणानि च |

२.१ चतुरः “चतुर” (= smart) इति विशेषणम् (adjective) । अत्र पुल्लिङ्गि (here, masculine) | तस्य प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् च (first case, singular) |

२.२ सखि “सखी” (= friend) इति स्त्रीलिङ्गि सामान्यनाम (feminine noun) | तस्य संबोधन-विभक्तिः एकवचनम् च (address or vocative case, singular) ।

२.३ मे “अस्मद्” (= I, we – pronoun of first person) इति सर्वनाम | तस्य षष्ठी विभक्तिः एकवचनम् च (genitive case, singular) |

२.४ भर्ता “भर्” १ प (= to feed) इति धातुः (verb) । तस्मात् कर्तृवाचकं विशेषणम् “भर्तृ” (= one, who feeds, hence, husband) ।  अत्र पुल्लिङ्गि (here masculine) | तस्य प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् च (nominative i.e. first case, singular) |

२.५ यत् (= ) इति सर्वनाम (pronoun) । अत्र नपुंसकलिङ्गि (here, neuter) । तस्य द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् च (second i.e. accusative case, singular) |

२.६ लिखति “लिख्” १ प (= to write) इति धातुः (verb) | तस्य लट्-वर्तमानकाले उत्तमपुरुषे एकवचनम् च (present tense, third person, singular) |

२.७ कः “किम्” (= who, what) इति सर्वनाम (pronoun) । अत्र पुल्लिङ्गि (here, masculine) | तस्य प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् च (nominative i.e. first case, singular) |

२.८ न (= no, not) अव्ययम् (indeclinable) ।

२.९ वाचयति “वाच्” १० प. (= to read) इति धातुः (verb) | तस्य लट्-वर्तमानकाले उत्तमपुरुषे एकवचनम् च (present tense, third person, singular) |

२.१० तस्मात् “तत्” (= that) इति सर्वनाम (pronoun) । अत्र पुल्लिङ्गि (here, masculine) । तस्य पञ्चमी विभक्तिः एकवचनम् च (ablative i.e. fifth case, singular) ।

२.११ अपि (= even, also) अव्ययम् (indeclinable) ।

२.१२ अधिक: “अधिक” (= more) इति विशेषणम् (adjective) । अत्र पुल्लिङ्गि (here masculine) । तस्य प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् च (nominative i.e. first case, singular) ।

२.१३ स्वयम् (= self) सर्वनामात्मकं अव्ययम् (basically a pronoun, often used as indeclinable) ।

३ अन्वयाः अनुवादाः च |

३.१ सखि मे भर्ता चतुरः  = Friend, my husband (is) smart

३.२ यत् लिखति = what (he) writes

३.३ कः न वाचयति । = no one can read

३.४ मे तस्मात् अपि अधिक: = mine (is) even more (smart)

३.५ यत् लिखति स्वयं न वाचयति । = what (he) writes, (him)self does not (cannot) read !

४ टिप्पणयः |

४.१ To decipher the meter –

चतुरः सखि मे भर्ता । वर्णाः १८

१-१-२ १-१ २ २-२ मात्राः १२

यल्लिखति को न वाचयति । वर्णाः १०

२-१-१-१ २ १ २-१-१-१(२) मात्राः १४

तस्मादप्यधिको मे । वर्णाः ७

२-२-२-१-१-२ २ मात्राः १२

यल्लिखति स्वयं न वाचयति । वर्णाः ११

२-१-१-२ १-२ १ २-१-१-१ मात्राः १५

मात्राः in second line are one short of 15. But for this the verse seems to conform to उपगीति-वृत्तम् ।

४.२ We sent our son to learn typing and stenography, when he was in high-school 8th or 9th standard. Stenography what he learnt came very handy to him, in the college. He could make exhaustive notes of the lectures of the professors. But his notes were only readable for himself ! Of course he could read them himself for sure – unlike the “smarter” (?) husband in the second line of the सुभाषितम् here🙂

४.३ I think, children must acquire adequate typing skills as early as possible. Thirty-forty years back, typing skills were for people, who would settle down for the job of a typist. Now with computers having become a common, rather an essential utility, typing skill has also become an essential skill. Computers will work at their tremendous speed. But if we put in data at our own pace, we are certainly under-utilizing the computer.

४.४ I am often amazed at the speed at which children send “SMS”es even from non-QWERTY keypads, deftly using both their thumbs !

४.५ Concepts of essential skill-sets have changed and keep changing every passing day !

शुभमस्तु |

-o-O-o-

5 thoughts on “Learning Sanskrit by fresh approach – Lesson No. 70

  1. Abhyankarji,

    Are you sure this is a subhashita? I think, this is only a sarasasloka. A subhashita must contain some moral or lesson.

    • नमो नमः श्रीमन् “शंकर”-महोदय ! मया तु इदम् कस्मिन्श्चित् सुभाषितसन्ग्रहे एव प्राप्तमासीत् । संदेशः तु अस्ति एव, यत् हस्ताक्षरं सुष्ठु एव भवितव्यम् । अस्तु । सस्नेहम् , अभ्यंकरकुलोत्पन्नः श्रीपादः | “श्रीपतेः पदयुगं स्मरणीयम् ।”

  2. Hello,
    I saw the following verse in your lesson No 70.
    चतुरः सखि मे भर्ता यल्लिखति को न वाचयति।
    तस्मादप्यधिको मे यल्लिखति स्वयं न वाचयति॥
    The version that I know of the same verse goes as under
    चतुरः सखि मे भर्ता यल्लिखितं तत्परो न वाचयति।
    न वाचयति परलिखितं स्वयमपि लिखितं स्वयं न वाचयति॥

    The first version does not agree with the meter. The second is not only goes with the meter but also has a richer content.

    Arvind Kolhatkar, Toronto, October 29, 2010.

    • नमो नमः श्रीमन् “अरविन्द कोल्हटकर”-महोदय ! धन्यवादाः खलु भवतः टीकायै । श्रीमता “अविनाश साठये”-महोदयेन अपि काचित् टीका विज्ञापिता अस्ति । दृश्यते यत् अस्य पाठस्य एकम् परिशिष्टमेव कर्तव्यम् । भवतु । सस्नेहम् , अभ्यंकरकुलोत्पन्नः श्रीपादः | “श्रीपतेः पदयुगं स्मरणीयम् ।”

  3. The version that I know of this is:

    चतुरः सखि मे भर्ता यल्लिखति तत्परो न वाचयति।
    तस्मादप्यधिकं मे स्वयमपि लिखितं स्वयं न वाचयति॥

    It goes well with the meter, too.
    Any comments and suggestions on this are welcome.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s